ارزیابی و نقد نظری اعجاز عددی قرآن کریم

 

فراگیر شدن رایانه‌ها و برنامه‌های نرم‌افزاری، در پژوهشها و مطالعات دینی نیز، تحول بزرگی پدید آورد. برای اولین بار، این استاد عبدالرزاق نوفل (ت 1984) بود که واژه«اعجاز» را در زمینه تناسب اعداد در قرآن به کار برد و در کتاب الاسلام دین و دنیا چنین آورد که دو واژه دین و دنیا در قرآن به تعداد برابر به کار رفته‌اند؛ اما پر سر و صداترین پژوهشها را دکتر محمدرشاد خلیفه، شیمیدان مصری مقیم آمریکا (ت 1990) انجام داد و با استفاده از رایانه، مدت 4 سال به پژوهش درباره کلمات قرآن پرداخت. بر این نظریه، در هر دو قسم صغروی و کبروی، اشکالات بسیاری وارد است؛ اشکالاتی که مختصّ عدد خاصی مانند عدد 19 نیست و مربوط به همه اعداد است؛ زیرا هر فرد یا گروهی، بسته به علاقه خود می‌تواند عددی مثل 5 و 6و 7 و 12 و... را معیار قرار دهد و به نتایجی دست یابد؛ بنابراین اطلاق اعجاز برای این نظریه، صحیح به نظر نمی‌رسد و تنها می‌توان آن را شگفتی در تناسب اعداد نامید.

 
باید افزود که انتظار اعجاز عددی از قرآن، توقعی نابجاست و نمی‌توان پذیرفت که خدای متعال با بندگان خود از طریقی عوام‌فریبانه سخن گفته باشد. اعجاز قرآن در نگاه نخست و برای اعراب جاهلی صدر اسلام و مردمان هنرجوی دورانهای بعد، در زیبایی‌های شگفت‌آور ظاهری و تأثیرگذار آن، اعمّ از بلاغت و هماهنگی‌های صوتی و عددی و... است؛ و در نگاه عمیق و موشکافانه، معارف و دانشهای والای الهی آن.

 

دریافت کامل مقاله به قلم منصور پهلوان و سعید شفیعی در نشریه پژوهش های قرآن و حدیث دانشگاه تهران

 

بررسی اعجاز عددی قرآن‌کریم از نظر عبدالرزاق نوفل

 

در دهه‌های اخیر یکی از وجوه اعجاز قرآن کریم ـ معجزه همیشه جاوید ـ را اعجاز عددی برشمرده‌اند. عبدالرزاق نوفل یکی از شخصیت‌هایی است که پس از دکتر خلیفه (مصری) در کتب و مقالات متعدد خویش، مدعی وجود معجزه عددی قرآن، به عنوان یکی از وجوه اعجاز علمی قرآن است. در این نوشتار چیستی و ابعاد اعجاز عددی قرآن کریم مورد بررسی قرار گرفته است. به نظر می‌رسد که اعجاز عددی قرآن در موارد ادعا شده، نیاز به بررسی بیشتر دارد، زیرا ادعاهای یاد شده، در برخی موارد صحیح به نظر نمی‌رسد، از این‌رو می‌توان گفت: اعجاز عددی قرآن فقط در برخی از موارد ادعا شده پذیرفتنی است.

 

دریافت مقاله به قلم محمد مهدی کریمی نیا

 

بررسی اعجاز ریاضی قرآن با تأکید بر اعجاز عددی

 

یکی از جنبه‌های اعجاز قرآن، اعجاز عددی است که مورد توجه بسیاری از دانشمندان و قرآن پژوهان قرار گرفته است که باعث شکل گیری دیدگاه های موافق و مخالفی در این مسأله گردیده است.
پژوهش حاضر نخست به مفهوم‌شناسی عدد و تاریخچه آن می‌پردازد و سپس به بررسی اعجاز عددی قرآن با نگاه اعداد به کار رفته در قرآن پرداخته و از 32 مورد اعداد صحیح و 7 مورد اعداد کسری در قرآن یاد می‌کند. در ادامه، ادعای اعجاز ریاضی و عددی در قرآن را بررسی نموده و نظم شگفت‌انگیز ریاضی و اعداد موجود در قرآن را منعکس مینماید، اما اعجاز ریاضی و عددی را نمی‌پذیرد.

 

دریافت مقاله به قلم مجید معارف و قاسم شهری

 

بررسی دستاوردهایی در زمینه اعجاز عددی قرآن

 

یکی از وجوه اعجاز قرآن اعجاز عددی آن است.بدین معنا که حتی در تعداد کاربرد الفاظ آن،دقت و ظرافتی بکار رفته که از عهدهٔ بشر معمولی خارج است. تعداد بعضی الفاظ با وضعیت طبیعی مسمای آنها در عالم خارج ارتباط دارد و تعداد برخی دیگر،با الفاظ دیگری که نوعی ارتباط از قبیل همانندی و تضاد میان آنها برقرار است،تناسب دارد.این مساله اگرچه در گذشته،توجه برخی از دانشمندان علوم قرآنی را به خود جلب نموده بود، ولی ظهور و بروز اساسی آن، در عصر حاضر است که عصر پیشرفت ماشینهای الکترونیکی دقیق است.

 

دریافت مقاله به قلم پریچهر ساروی در نشریه بینات

 

پژوهشی در نظریه «اعجاز عددی و ریاضی قرآن»

 

قرآن کریم برخوردار از وجوه مختلف اعجاز بیانى، تشریعى، علمى اخبار غیبى، آفرینش‏هاى هنرى و... مى‏باشد. اما در عین حال عالمان و اندیشمندان قرآنى بر این باورند که وجوه اعجاز قرآن تنها منحصر به این وجوه نمى‏باشد و این راه به روى همه انسان‏ها گشوده است تا با تدبر و تأمل بیشتر در قرآن وجوه دیگرى از اعجاز آن را آشکار سازند. یکى از مباحثى که در قرن اخیر از سوى بعضى قرآن پژوهان مطرح شده است، نظریه «اعجاز عددى و نظم ریاضى» است. این نظریه که بیانگر نظم اعجاز گونه عددى و ریاضى قرآن است، براى اولین بار توسط دکتر رشاد خلیفه در سال 1972 (1351 ش) مطرح گردید. طرح این نظریه مورد توجه و استقبال قرآن پژوهان قرار گرفت. به گونه‏اى که موارد بسیارى بر تحقیقات او افزوده شد. تا جایى که امروزه دهها کتاب و مقاله در این زمینه نوشته شده است.
در این نوشتار بر آنیم تا این نظریه را در سه بخش: اعجاز عدد 19، حروف مقطعه و ارتباط با عدد 19 و تناسب در تکرار الفاظ قرآن مورد بررسى قرار داده و دیدگاه موافقان و مخالفان و نظر نهایى در این زمینه را بیان نماییم.

 

دریافت مقاله به قلم مجتبی نوروزی در نشریه پژوهش های قرآنی

 

لیست پایان نامه های دکتری (Ph.D) رشته علوم قرآن و حدیث

 

یکی از راه های انتخاب موضوع پایان نامه، آشنایی با پایان نامه های تدوین شده است، لیست زیر برگرفته از سایت دانشگاه فردوسی مشهد، (با حذف اسامی اساتید و دانشجویان) در رشته علوم قرآن و حدیث است که در مقطع دکتری (PHD) در سال های اخیر دفاع شده اند و می تواند الگویی برای انتخاب موضوعات باشند. این عناوین در ادامه بخش اول و بخش دوم موضوعات پایان نامه کارشناسی ارشد معرفی می گردد.

 

عناوین به ترتیب حروف الفبا است و توضیح، تحلیل و نقد این عناوین هم مجالی دیگر می طلبد.

 

1. اصول و قواعد کشف استدلالی ساختار و غرض سوره های قران؛ دکتری (Ph.D)
2. بازخوانی آیات مرتبط با حوزة زنان در تفاسیر عصری (با تأکید بر تفاسیر المیزان، المنار، الفرقان، من وحی القرآن)؛ دکتری (Ph.D)
3. بررسی اندیشه های سلفی آلوسی وتأثیرآنهابرتفسیر آیات کلامی در تفسیر روح المعانی؛ دکتری (Ph.D)
4. بررسی آیات صاحب عنوان قرآن کریم(تاریخ نامگذاری،منشاءنامگذاری، تعددنام و...) ؛ دکتری (Ph.D)
5. بررسی آیات قرآنی مرتبط با شخص پیامبر صلی الله علیه و آله یا نزدیکان آن حضرت و سازگاری آن با جاودانگی قرآن کریم؛ دکتری (Ph.D)
6. بررسی پراگماتیسم از منظر قران کریم و تأثیر این مکتب بر مطالعات تفسیری و حدیثی معاصر؛ دکتری (Ph.D)
7. بررسی پیوند میان شناخت و ایمان با اخلاق فردی و اجتماعی در آموزه های قرآن؛ دکتری (Ph.D)
8. بررسی تطبیقی التزام به قواعد تفسیری و رعایت آنها در سه تفسیر کنز العرفان، زبده البیان و مسالک الافهام (با تکیه بر کتاب الطهاره و کتاب الصلاه) ؛ دکتری (Ph.D)
9. بررسی تطبیقی تفسیر کلامی شیخ طبرسی و جار الله زمخشری (با تاکید بر مبحث توحید) ؛ دکتری (Ph.D)
10. بررسی تطبیقی راهکارهای تربیت اخلاقی در قرآن کریم و عهد جدید؛ دکتری (Ph.D)
11. بررسی تطبیقی رویکرد تفسیری سلفیه در آیات مرتبط با توحید در تفاسیر ابن تیمیه، ابن کثیر و آلوسی؛ دکتری (Ph.D)
12. بررسی تطبیقی سود و مصلحت در نظام اقتصادی اسلام از دیدگاه قرآن و حدیث؛ دکتری (Ph.D)
13. بررسی تطبیقی عام و خاص، مطلق و مقید از دیدگاه قرآن پژوهان و اصولیان (با تأکید برآراء اصولیان امامیه)
14. بررسی تطبیقی مدیریت نفس در قرآن وحدیث وخودکنترلی در روانشناسی؛ دکتری (Ph.D)
15. بررسی تغنی قرآن کریم؛ چرایی و چگونگی؛ دکتری (Ph.D)
16. بررسی جایگاه غریب الحدیث و قواعد فهم آن؛ دکتری (Ph.D)
17. بررسی روایات تفسیری در تفسیرالبرهان و آسیب شناسی آن (با تاکید بر سوره حمد و بقره) ؛ دکتری (Ph.D)
18. بررسی روایات عرفانی تفسیر بیان السعاده؛ دکتری (Ph.D)
19. بررسی روش تفسیر ساختاری قرآن کریم و مبانی آن؛ دکتری (Ph.D)
20. بررسی روند شکل گیری برداشت های مختلف از آیه‏ی شاکله با تکیه بر دیدگاه های معاصر؛ دکتری (Ph.D)
21. بررسی رویکرد حدیثی محقق بحرانی در کتاب الحدائق الناضرة؛ دکتری (Ph.D)
22. بررسی رویکرد مثبت اندیشی در متون اسلامی و مقایسه آن با روانشناسی مثبت گرا؛ دکتری (Ph.D)
23. بررسی رویکردهای مفسّران و مترجمان پیرامون اضافه‌ی مصدر به فاعل و مفعول در قرآن کریم (با تکیه بر تفاسیر مشهور و ترجمه‌های منتخب)؛ دکتری (Ph.D)
24. بررسی سندی و متنی روایات دو باب از ابواب کتاب کافی (باب الذنوب و أبواب مرتبط با آن و باب أن الإیمان لا یضر معه سیئه) ؛ دکتری (Ph.D)
25. بررسی سندی و محتوایی روایات طبی منسوب به امام رضا علیه السلام در کتب اربعه؛ دکتری (Ph.D)
26. بررسی فرایند تفسیر وهابی عربستان (با تأکید بر تفسیر ابن عثیمین) ؛ دکتری (Ph.D)
27. بررسی قرائت های مطرح از آموزۀ «معرفت نفس» در قرآن و حدیث و مقایسۀ آن با مفاهیم مشابه در معنویت های نوظهور؛ دکتری (Ph.D)
28. بررسی گزارش و تحلیل واقدی از آیات قرآن کریم در المغازی ؛ دکتری (Ph.D)
29. بررسی مبانی اخلاق فضیلت مدار مسکویه و نراقی از منظر قرآن کریم؛ دکتری (Ph.D)
30. بررسی مبانی و روش های بکارگیری قاعده جری و تطبیق در حوزه تفسیر قرآن کریم؛ دکتری (Ph.D)
31. بررسی مبانی و قواعد تفسیر استقلالی آیات قرآن؛ دکتری (Ph.D)
32. بررسی مستندات قرآنی و روایی اندیشه های امام خمینی در حوزه ی دشمن ستیزی و پاسخ گویی به شبهات؛ دکتری (Ph.D)
33. بررسی نظریه تفسیر تمثیلی در آثار مفسران معاصر؛ دکتری (Ph.D)
34. بررسی و تبیین مؤلفه‌های تربیتی تفکر مدار بر مبنای آموزه‌های قرآن کریم؛ دکتری (Ph.D)
35. بررسی و نقد جایگاه یهود و صهیونیزم در تفسیر الکاشف علامه محمد جواد مغنیه؛ دکتری (Ph.D)
36. بررسی و نقد شبهات قرآنیون پیرامون حدیث شیعه (با تاکید بر کتاب مشکلة الحدیث یحیی محمد)؛ دکتری (Ph.D)
37. بن‏مایه‏های کلامی امامت در قصص قرآن کریم؛ دکتری (Ph.D)
38. پیامدهای استفاده و راههای اجتناب از مال حرام و شبهه دار از منظر آیات و روایات؛ دکتری (Ph.D)
39. پیشنهاد الگویی برای ترجمه قرآن و ارزیابی آن در دو ترجمه فارسی آیتی و فولادوند و دو ترجمه روسی کراچکوفسکی و زینالف؛ دکتری (Ph.D)
40. تاثیر روابط اجتماعی برارتقاء امنیت جامعه و آسیب‌شناسی آن ازمنظرقرآن کریم؛ دکتری (Ph.D)
41. تأثیر مبانی فقهی آیه الله جوادی آملی در تفسیر آیات الاحکام برمبنای تفسیر تسنیم؛ دکتری (Ph.D)
42. تاریخ تحلیلی قرائات در چهار قرن نخست هجری؛ دکتری (Ph.D)
43. تحلیل کیفی متن آیات جهاد در قرآن کریم؛ با تکنیک کدگذاری پی در پی؛ دکتری (Ph.D)
44. تحولات مفهومی نام‌های قرآن کریم (قرآن و کتاب) و علل آن در تاریخ فرهنگ اسلامی؛ با استفاده از روش تاریخ انگاره؛ دکتری (Ph.D)
45. تعیین و تحلیل شاخص‌های سلامت روانشناختی مبتنی بر صحیفۀ سجادیه؛ دکتری (Ph.D)
46. جایگاه عقل و کارکردهای آن درآرای تفسیری صحابه و تابعین (با تأکید بر مدرسه تفسیری مکه و مدینه براساس روایتهای تفسیر طبری) ؛ دکتری (Ph.D)
47. جریان شناسی اندیشه های تفسیری نومعتزله؛ مطالعه موردی مساله تاویل؛ دکتری (Ph.D)
48. جریان شناسی رویکرد فمینیسم اسلامی و تحلیل و ارزیابی آن؛ دکتری (Ph.D)
49. جریان شناسی نظریه های معاصر جامعیت قرآن کریم( با تکیه بر صد سال اخیر)؛ دکتری (Ph.D)؛ 
50. جریان‌شناسی تفسیر قرآن در ایران عصرصفوی؛ دکتری (Ph.D)
51. دیدگاه های کلامی سید علی خان مدنی و زمینه های آن پیرامون صفات الهی در ریاض السالکین؛ دکتری (Ph.D)
52. راهکارهای بهره گیری از آموزه های قرآنی در تقویت سرمایه اجتماعی (در دو حوزه امر به معروف و نهی از منکر و تولی و تبری) ؛ دکتری (Ph.D)
53. رحمت الهی ورابطه آن با کسب کمالات معنوی انسان از دیدگاه قرآن؛ دکتری (Ph.D)
54. رنج و شادی در اسلام و آیین بودا؛ دکتری (Ph.D)
55. روش حدیثی علامه شیخ محمد تقی شوشتری؛ دکتری (Ph.D)
56. روش های رویارویی پیامبران با جریان های مخالف با تکیه بر آزادی بیان در قرآن ؛ دکتری (Ph.D)
57. شبکه معنایی واژه نور با توجه به قرآن و روایات؛ دکتری (Ph.D)
58. شناخت مبانی و روش تفسیری التفسیر الوسیط (محمد سید طنطاوی) ؛ دکتری (Ph.D)
59. شناسایی و طبقه بندی اهداف و روش های تربیت اخلاقی قران و نقد رویکردهای موجود؛ دکتری (Ph.D)
60. ضوابط ترجمه واژگان مشترک در قرآن و زبان فارسی و بررسی آن در ترجمه های معاصر فارسی قرآن کریم (تحلیل 20 واژه مشترک در 20 ترجمه قرآن) ؛ دکتری (Ph.D)
61. عوامل گوناگونی تفسیر قران به قران در بررسی مقایسه ای تفسیر المیزان و اضواء البیان؛ دکتری (Ph.D)
62. فرآیند شکل گیری عمل صالح از منظر قرآن کریم؛ دکتری (Ph.D)
63. قرائت عاصم به روایت حفص؛ از ابتدا تا شهرت؛ دکتری (Ph.D)
64. کشف استدلالی ساختار و غرض سورۀ مبارکۀ احزاب؛ دکتری (Ph.D)
65. کشف قواعد مدیریتی از کلام علوی با تکیه بر نهج البلاغه؛ دکتری (Ph.D)
66. مبانی فهم قرآن و هرمنوتیک فلسفی: بررسی و نقد ره آوردهای اندیشه گادامر در مبانی فهم قرآن؛ دکتری (Ph.D)
67. محکم و متشابه از منظر قرآن و حدیث؛ دکتری (Ph.D)
68. معناشناسی شماری از اهمّ واژه های کلیدی شیعی با تکیه بر روش ایزوتسو؛ دکتری (Ph.D)
69. معناشناسیِ شناختی واژگان أب و والد در آیات ابراهیمی با نظر به تفاسیر متقدّم قرن1-5؛ دکتری (Ph.D)؛
70. معنای مشترک و درجات معنا در قرآن؛ دکتری (Ph.D)
71. ناهمسانی برخی روایتها با دانش امروز درباره خواص خوراکیها؛ دکتری (Ph.D)
72. نقش آگاهی از کتاب مقدس در مطالعات قرآنی؛ دکتری (Ph.D)
73. واکاوی دلایل انحصار بعضی از روایات ائمه اطهار علیهم‌السلام در منابع اهل سنت؛ دکتری (Ph.D)
74. یکسان سازی ترجمه عبارت‏های شبیه به یکدیگر (متشابهات لفظی) قرآن در برخی ترجمه‏های فارسی معاصر (با تأکید بر سوره مبارکه بقره) ؛ دکتری (Ph.D)

 

لیست پایان نامه های کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی (در سال های اخیر)؛ بخش دوم

 

یکی از راه های انتخاب موضوع پایان نامه، آشنایی با پایان نامه های تدوین شده است، لیست زیر برگرفته از سایت دانشگاه فردوسی مشهد، (با حذف اسامی اساتید و دانشجویان) در رشته علوم قرآن و حدیث است که در مقطع ارشد در سال های اخیر دفاع شده اند و می تواند الگویی برای انتخاب موضوعات باشند. در برخی موضوعات مشابه (مثلا بررسی آرای تفسیری صحابه و تابعان)، فقط به یک پایان نامه اکتفا شده است.
 
 در ادامه مباحث بخش اول، عناوین بخش دوم پایان نامه ها به ترتیب حروف الفبا تقدیم می گردد. (توضیح، تحلیل و نقد این عناوین هم مجالی دیگر می طلبد).
 

1. تاریخ گذاری و بررسی فضای نزول سوره حج
2. تحقیق در آراء تفسیری مجاهد بن جبر مکی
3. تحلیل لغوی، روائی و قرآنی واژگان حق و صدق
4. تحلیل مضمون احادیث لیس منی/ منا در جوامع حدیثی شیعه
5. تحلیل معناشناختی واژه ذنب و جانشین های آن در قرآن کریم با تأکید بر تفاسیر (مجمع البیان، المیزان، الکشّاف، أنوارالتّنزیل و أسرارالتأویل، التّحریر و التّنویر)
6. تفسیر آیات علمی قرآن کریم نزد مفسرین قدما و معاصر
7. تلاش شریف مرتضی در علوم قرآن
8. جلوه های مدارا در سیره نظری وعملی امام سجاد،امام باقر وامام رضاعلیهم السلام
9. جمع‌ و بررسی روایات تفسیری محمد‌بن‌سنان
10. حصر در قرآن و چگونگی باز تاب آن در ترجمه های فارسی قرآن کریم
11. خاستگاه اجابت دعوت پیامبران و موانع آن در قرآن کریم با تأکید بر پیامبران اولی العزم
12. دیدگاههای مفسران معاصر نسبت به فرهنگ جاهلی در قرآن کریم
13. رابطه خودسازی و انجام وظایف اجتماعی از منظر قران کریم
14. روایات قابل پیوست به تفسیر موضوعی آیت الله جوادی آملی و تحلیل آنها (در موضوعات : ایمان، شرک، شکر، صبر)
15. روش الاحتجاج در خطبه فدکیه حضرت زهرا –علیها السلام- ریشه یابی قرآنی
16. روش ائمه (علیهم السلام) در پاسخگویی به سوالات با تکیه بر کتاب وافی
17. روش شناسی تفسیر تسنیم
18. روشهای تربیت مبتنی بر فطرت از نگاه قرآن کریم
19. روشهای رویارویی بین طاغوتیان و انبیاء و مؤمنان در قرآن کریم
20. رویکرد علامه فضل الله در تعامل با روایات در تفسیر من وحی القرآن»
21. ساختار شناسی، کشف فضای نزول و غرض سوره یونس
22. ساختارشناسی سوره ابراهیم
23. ساختارشناسی سوره حجر
24. ساختارشناسی سوره فتح
25. سرمایه اجتماعی در صحیفه سجادیه
26. سلمان فارسی و نقش او در حدیث
27. سیر تحول نگاه مفسران به غرض و ساختار سوره در تفسیر آیات قرآن کریم
28. سیر تطاول نسبت به خداوند ، انبیاء و کتب آسمانی به تفکیک سور مکی و مدنی
29. سیمای عبد و معبود در مناجات شعبانیه
30. شاخص های فرمانده ای سپاه در قران وحدیث
31. شاخصه های «بنده‌ی آرمانی» در ادعیه‌ی امام سجّاد (علیه السلام) (صحیفه‌ی سجادیه، دعای ابو حمزه ثمالی، مناجات خمسه عشر) و مقایسه ی آن با قرآن کریم
32. شخصیت پردازی چهره های منفی در قران کریم با تکیه بر تفاسیر معاصر
33. شرایط قبولی اعمال در قرآن و روایات
34. شیخ صدوق و آراء تفسیری او در آثارش -گردآوری و بررسی
35. عجائب تسبیح در قرآن کریم
36. قرائت‌های قرآنی در التبیان فی تفسیر القرآن شیخ طوسی
37. قواعد و روش های فهم حدیث از دیدگاه روایات
38. کشف ارتباط اسامی سور طواسیم با محتوای آنها
39. گردآوری و بررسی روایات تفسیری زید شحام
40. گردآوری و بررسی روایت‌های تفسیری محمد بن مسلم ثقفی
41. گردآوری و مطالعه روایات تفسیری حریز سجستانی
42. گفتگوی دوزخیان در قیامت و دلالتهای تربیتی آن در قرآن کریم
43. مبانی و راهکارهای تربیت اخلاقی در قران کریم
44. مدیریت رنج و تأثیر آن بر معناداری زندگی در باورها و سیره امام حسین(علیه السلام)در مقایسه با نظرات روانشناسان غربی
45. معرفی مهم‌ترین تفاسیر وجیز و ویژگی‌های آن (با تأکید بر مقایسه آن‌ها در جزء اول قرآن)
46. معناشناسی واژه‌ی «حلم» در ادبیات عربی اعم از حوزه‎ی لغت، قرآن کریم و حدیث
47. مفهوم شناسی و بررسی اوصاف خاص برای انبیاء الهی در قرآن
48. مقایسه المیزان و مواهب الرحمن در بهره گیری از حدیث
49. مکتب تفسیری مدینه در دو قرن اول هجری(تا پایان سال 200)
50. نقد و بررسی چگونگی تفسیر آیات ولایت و امامت در «التفسیر الحدیث» محمد عزه دروزه
51. نقد و بررسی روایات مربوط به مواجهه ی امام صادق (علیه السلام) با منصور عباسی
52. نقش عوامل انسانی و تقدیر الهی در رزق انسان و بررسی رابطه آن ها در روایات
53. نکته های تربیتی در سوره عنکبوت
54. واکاوی معیارهای تفضیل در روایات کافی- بخش اصول

 

 

خود فریبی

 ضمن عرض تسلیت به مناسبت شهادت امام جواد علیه السلام، حدیثی ناب از آن حضرت تقدیم می گردد:

 

امام جواد علیه السلام فرمودند:

 

 تأخیر در توبه، خود را فریب دادن است

و امروز و فردا کردن زیاد، باعث سرگردانى است

و پیامد عذرتراشى براى خدا، هلاکت است

و پافشارى بر گناه در اثر آسوده خاطر بودن، از مکر خداست «و از مکر خدا آسوده خاطر نباشد مگر کسانى که زیانکارند». (تحف العقول ؛ ترجمه حسن زاده ؛ ص827)

  

قَالَ علیه السلام‏ تَأْخِیرُ التَّوْبَةِ اغْتِرَارٌ وَ طُولُ التَّسْوِیفِ حَیْرَةٌ وَ الِاعْتِلَالُ عَلَى اللَّهِ هَلَکَةٌ  وَ الْإِصْرَارُ عَلَى الذَّنْبِ أَمْنٌ لِمَکْرِ اللَّهِ- فَلا یَأْمَنُ مَکْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ‏ «الاعراف: 99» (تحف العقول ؛ص456)

 

لیست پایان نامه های کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی (در سال های اخیر)؛ بخش اول

یکی از راه های انتخاب موضوع پایان نامه، آشنایی با پایان نامه های تدوین شده است، لیست زیر برگرفته از سایت دانشگاه فردوسی مشهد، (با حذف اسامی اساتید و دانشجویان) در رشته علوم قرآن و حدیث است که در مقطع ارشد در سال های اخیر دفاع شده اند و می تواند الگویی برای انتخاب موضوعات باشند. در برخی موضوعات مشابه (مثلا بررسی آرای تفسیری صحابه و تابعان)، فقط به یک پایان نامه اکتفا شده است.

 

عناوین بخش اول پایان نامه ها به ترتیب حروف الفبا تقدیم می گردد. (توضیح، تحلیل و نقد این عناوین هم مجالی دیگر می طلبد).

 

1. انحراف اعتقادی؛ زمینه ها،عوامل پیدایش، راه های پیشگیری و درمان از دیدگاه قرآن کریم
2. اهداف، ابعاد و روشهای تربیتی داستان حضرت مریم و حضرت عیسی در قرآن کریم
3. آداب کلام و سخن گفتن در قرآن کریم
4. آرای غیر مبیّن و اقوال مردد علامه طباطبایی در تعیین مکی و مدنی سوره ها و تبیین ملاک های ایشان
5. بازتاب معارف قرآنی در بیانات امام علی (علیه السلام) پیرامون تقوا و متقین در نهج البلاغه
6. بازخوانی شبهات اعتقادی و سیاسی - اجتماعی عصر امام علی و پاسخ آنها در معارف علوی
7. برجسته ترین مقامات معنوی انسان و جایگاه آن ها در قرآن کریم
8. برخورد با منکرات و انحرافات اجتماعی در کلام امام علی (علیهم السلام) وارائه راهکارهای عملی مترتب برآن
9. بررسی ابعاد لذت از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه
10. بررسی ادبی - تفسیری انفرادات قرائت حمزه کوفی و مقایسه آن با قرائات سبع
11. بررسی ارتباط «برگزیدگی» و «دنیا گرایی» در انحرافات و رفتار های قوم یهود در قرآن کریم
12. بررسی ارتباط عزت با تربیت دینی بر اساس کلام ائمه(علیهم السلام)
13. بررسی آراء تفسیری آلوسی از نگاه علامه طباطبایی
14. بررسی آیات مربوط به طلاق در قرآن
15. بررسی آیه 18 سوره مبارکه جن در تفاسیر به ترتیب تاریخی و تحلیل روایات و شبهات پیرامون آیه
16. بررسی برداشت های آقای صفایی حائری از قرآن کریم
17. بررسی تحلیلی روایات «وجبت له الجنة» و روایات هم مضمون آن
18. بررسی تحلیلی روایات رحم الله در جوامع حدیثی شیعه
19. بررسی تحلیلی مقاصد و مدالیل سورة فجر
20. بررسی تطبیقی دیدگاه علامه طباطبایی و ابن عاشور درباره نسخ در قرآن
21. بررسی تطبیقی دیدگاه‌های ارائه‌شده درباره‌ی آیات برزخ
22. بررسی تطبیقی عام و خاص، مطلق و مقید از دیدگاه قرآن پژوهان و اصولیان (با تأکید برآراء اصولیان امامیه)
23. بررسی تطبیقی مبانی و آراء قرآنی عایشه بنت الشاطی و إبن عاشور
24. بررسی تطبیقی مبانی و شیوه های تفسیری آیت الله جوادی آملی و آیت الله سبحانی در تفسیر موضوعی(با محوریت منشور جاوید و تفسیر موضوعی جوادی آملی )
25. بررسی تطبیقی مسئله مخالفت برخی شیعیان با امام زمان پس از ظهور و مخالفت اکثریت یهود با پیامبر اسلام
26. بررسی تعامل منافقان و اهل کتاب در عصر پیامبر صلی الله و علیه و آله از منظر قرآن کریم
27. بررسی جایگاه تربیت عاطفی در دو تفسیر المیزان و تسنیم
28. بررسی جواب شرط و قسم های محذوف در قران و تاثیر آن بر ترجمه های قرانی
29. بررسی چالش های درون قرآنی و جهان شمولی و جاودانگی قرآن
30. بررسی حوزه معنایی واژگان «قرار و استقرار» در قرآن کریم
31. بررسی دیدگاه قرآن پژوهان درباره علم الموهبه (ارتباط طهارت روح با تفسیر قرآن)
32. بررسی روش فقه الحدیثی علّامه مجلسی(ره) در ملاذ الأخیار
33. بررسی سندی و محتوایی احادیث «ماترددت فی شیء...»
34. بررسی سور مفصلات و وجوه برتری پیامبر(ص) به آن ها (بر اساس روایت نبوی تقسیم چهارگانه قرآن)
35. بررسی سیر تحول و علل شکل گیری دیدگاه های مختلف مفسران در آیات مربوط به ذوالقرنین
36. بررسی عوامل اختلاف تفسیری و امکان حمل آن بر آیات قرآن کریم
37. بررسی عوامل تقویت و تضعیف اراده از منظر قرآن کریم
38. بررسی فرضیه تکرار نزول
39. بررسی مبانی و آراء تفسیری آیت الله مصباح یزدی
40. بررسی مبانی، روش ها و فوائد کشف فضای نزول سور و تطبیق آن در دو سوره (حج و عادیات)
41. بررسی محتوا، شیوه و کارآمدی منظومه مباحث کلامی سوره مبارک اسراء
42. بررسی معجزات شق القمر و ردالشمس
43. بررسی معیارهای گفت‌وگوی مطلوب و ارائه راهکارهای تحقق آن از منظر قرآن
44. بررسی مفهوم توفی در قرآن کریم با تاکید بر آیه پنجاه و پنجم سوره آل عمران
45. بررسی مفهوم کلمه در اسلام و مقایسه آن با مسیحیت
46. بررسی مواجهه‌های تربیتی ائمه (علیهم‌السلام) با مخاطبان مخالفشان، به روش تحلیل محتوا
47. بررسی نزول سورة معارج درباره واقعه غدیر خمّ و نصب امام علی (علیه السلام)
48. بررسی نظام طرح داستان حضرت موسی (علیه السلام) درقرآن
49. بررسی و تحلیل آرای مفسران پیرامون ساختار قرآنی آیات الله یحب و الله لایحب
50. بررسی و تحلیل پدیده نفاق در تفسیر تسنیم
51. بررسی و نقد چگونگی تناسب سوره ها در «تفسیر مراغی»
52. بررسی و نقد روایات سعد و نحس ایام
53. بررسی واژه های غیر حجازی قرآن براساس ترجمه های فارسی قرآن کریم با تاکید بر ده ترجمه ی برگزیده
54. بررسى و تحلیل قریه ، بلده و مدینه - از منظر قرآن
55. پدیده چندمعنایی در قرآن کریم از دیدگاه علامه طباطبایی
56. پژوهشی در خاستگاه روایی آرای تفسیری علامه طباطبایی
57. پژوهشی درباره مسائل اجتماعی در قرآن کریم با تأکید بر مسئله نفاق
58. پیامدهای مربوط به مانع تراشی شیطان در مسیر تربیت انسان و نحوه مواجهه با آنها در قرآن کریم
59. پیوند اوصاف الهی مذکور در فواصل آیات سور آل عمران ونساء با مضامین آیات
60. تاثیر روایات در ایجاد افراط گرایی دینی
61. تاثیر قدرت صفویه بر خوانش روایات مبنی بر مناسبات شیعه و سنی

 

 

شیعه حقیقى باید این طور باشد

 

مردى با پسرش به عنوان مهمان بر على علیه السلام وارد شدند. على (علیه السلام) با اکرام و احترام بسیار آنها را در صدر مجلس نشانید و خودش روبروى آنها نشست. موقع صرف غذا رسید. غذا آوردند و صرف شد. بعد از غذا قنبر، غلام معروف على، حوله اى و طشتى و ابریقى براى دست شویى آورد. على  (علیه السلام) آنها را از دست قنبر گرفت و جلو رفت تا دست مهمان را بشوید. مهمان خود را عقب کشید و گفت:

«مگر چنین چیزى ممکن است که من دستهایم را بگیرم و شما بشویید».

 

على  (علیه السلام) فرمود: «برادر تو، از سر تو است، از تو جدا نیست، مى خواهد عهده دار خدمت تو بشود، درعوض خداوند به او پاداش خواهد داد، چرا مى خواهى مانع کار ثوابى بشوى؟».

باز هم آن مرد امتناع کرد. آخر على (علیه السلام) او را قسم داد که «من مى خواهم به شرف خدمت برادر مؤمن نائل گردم، مانع کار من مشو.» مهمان با حالت شرمندگى حاضر شد. على (علیه السلام) فرمود:

«خواهش مى کنم دست خود را درست و کامل بشویى، همان طورى که اگر قنبر مى خواست دستت را بشوید مى شستى، خجالت و تعارف را کنار بگذار.».

 

همینکه از شستن دست مهمان فارغ شد، به پسر برومند خود محمدبن حنفیه گفت:

«دست پسر را تو بشوى. من که پدر تو هستم دست پدر را شستم و تو دست پسر را بشوى. اگر پدر این پسر در اینجا نمى بود و تنها خود این پسر مهمان ما بود من خودم دستش را مى شستم، اما خداوند دوست دارد آنجا که پدر و پسرى هر دو حاضرند، بین آنها در احترامات فرق گذاشته شود.» محمد به امر پدر برخاست و دست پسر مهمان را شست.

 

  امام عسکرى (علیه السلام) وقتى که این داستان را نقل کرد فرمود:«شیعه حقیقى باید این طور باشد.»

 

مجموعه آثار شهید مطهری، ج 18، ص: 406 و 407 

 

راهی برای تقویت روحیه مطالعه و پژوهش

 

در روایات اهل بیت علیهم السلام و توصیه های بزرگان دینی و مطالب آموزشی اساتید روان شناسی، برای تقویت روحیه و تشویق به مطالعه، توجه به علما، ارج نهادن به آنها و مطالعه زندگی نامه آنها سفارش شده است، یکی از راه هایی که برای تقویت روحیه مطالعه مناسب است مطالعه کلی آثار علماست بدین صورت که در زندگی علما به تالیفاتی که داشتند توجه شود و به صورت کلی به آنها نگاه شود (لیست کتابها، زمان تالیف، عناوین مقالات، زمان تالیف و...)

 

گاهی این مطالعه مربوط به علمای پیشین است که بزرگانی در گذشته چه زحماتی کشیده اند تا علم بدین صورت در اختیار ما قرار گرفته است، در هر رشته ای هم این بزرگان وجود دارد که زندگی نامه های آنها تدوین شده و در اختیار ما قرار دارد. در شبکه جهانی اینترنت نیز اطلاعات ذیقیمتی در این زمینه یافت می شود.

گاهی نیز این مطالعه مربوط به علمای معاصر است که از نزدیک برخی از آنها را دیده ایم و از نزدیک با آنها صحبت کرده ایم، آثار و مقالات آنها را مطالعه کرده ایم، در کلاس های درسی پای صحبت های آنها نشسته ایم، هر چند در برخی موارد ما اشکالاتی در شیوه تدریس یا رفتار این اساتید دیده ایم ولی اغلب اساتیدی را می شناسیم که به نظر ما موفق بودند و تلاش زیادی کردند. به نظر می رسد مطالعه زندگی و آثار کلی این اساتید در تشویق به مطالعه بیشتر اثر دارد؛ اینها اساتیدی هستند که با هر تلاشی در همین عصر به جایگاهی در دانش و معرفت دست یافته اند، بنابراین در شرایط مشابهی قرار داریم، الگو بودن اینها نیز در این جهت حائز اهمیت است.

 

دو نکته تکمیلی:

الف: گاهی حجاب معاصرت باعث می شود که ارزش این اساتید را ندانیم و فقط به سراغ ابو علی سینا، زکریای رازی و شیخ طوسی و... برویم که قرن ها با ما فاصله دارند. حجاب معاصرت نباید مانع شناخت اساتید و بزرگان معاصر باشد.

ب: لازم نیست زندگینامه ای تدوین شده از این بزرگان در دسترس باشد - که اغلب هم ندارند- لکن با مراجعه به سایت های مراکز علمی می توان اطلاعات نسبی از آنها به دست آورد و یا مقالات آنها را - که بیانگر جهت تلاش علمی است- در اینترنت یافت. علاوه بر این که صوت یا فیلم تدریس بعضی از آنها نیز در سایت های شخصی یا در کانال های اطلاع رسانی شبکه های اجتماعی وجود دارد و می تواند نکاتی آموزنده و تشویق کننده برای هر خواننده ای باشد.

 

با آرزو و دعا برای توفیق روز افزون همه اساتیدی که در طول تحصیل برای آموزش و پرورش من زحمت کشیدند که قطعا درسهای علمی و عملی بعضی از آن بزرگواران بیشتر تاثیرگذار بوده و هرگز یاد آنها فراموش نخواهم کرد:

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ اجْعَلْنَا مِنْ دُعَاتِکَ الدَّاعِینَ إِلَیْکَ، وَ هُدَاتِکَ الدَّالِّینَ عَلَیْکَ، وَ مِنْ خَاصَّتِکَ الْخَاصِّینَ لَدَیْکَ، یَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِینَ

 

ما نباید منتظر دیگران باشیم باید خودمان اقدام کنیم

 

 قابل توجه آنهایی که برای موفقیت منظر دیگران هستند!

 

دقیقا به خاطر دارم، عملیات والفجر چهار بود. به دستور حاج همت قرار شد با ۴۵ نفر نیرو از خاکریزی که در نزدیکی شهر پنجوین عراق بود دفاع کنیم. نیمه‌ های شب دیدم صفرخانی که آن زمان مسئول زرهی لشکر بود در فاصله‌ای حدود ۱۰۰ متری کمین‌های دشمن دارد یک خاکریز می‌زند.

رفتم نزدیکش و گفتم: «چه خبره؟ داری چکار می‌کنی»؟ گفت: «باید این خاکریز را به آن ارتفاع بغلی متصل کنیم تا بشود از آن دفاع کرد. ما نباید منتظر آمدن نیرو باشیم باید خودمان اقدام کنیم. تا خط تثبیت شود».

 

آن روز صفرخانی با همت و تلاشی بیش از حد تصور، کاری کرد کارستان. او با همین کار آن منطقه را که در حکم تنگه‌ احد بود برای ما حفظ کرد. 

 

چند خاطره دیگر از شهید صفرخانی

چرا امیر المومنین علیه السلام با چاه سخن می گفت؟

درتاریخ نقل شده که مولاوسرورمان حضرت امیرالمومنین علی علیه السلام گاهی از اوقات سردرچاه میکردند ودرد دل خودرا بیان میکردند باتوجه به اینکه آن بزرگوار درنهایت قرب به خدا بوده وهستند چرا درد دلهایشان وحرفهایشان را باخداوند ویا وجود نازنین پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم وبعدازرحلت حضرت صدیقه طاهره فاطمه زهرا سلام الله علیهاباایشان درمیان نمی گذاشتند؟

 

پاسخ آیت الله مصباح یزدی:

 

حقیقت این است که ما شئون حیات معصومین را درست درک نمى کنیم ولی آنچه مى توان گفت این است که داشتن مقامات عالى قرب منافاتى با عمل بر طبق لوازم زندگى مادى و قوانین و روابط حاکم بر آن ندارد. اما نه تنها دلیلى بر این وجود ندارد که حضرت امیرالمؤمنین علیه الصلوة و السلام با پیامبر اکرم (ص) و حضرت فاطمه (س) درددل نمى کرده اند، بلکه این مناجاتها در روایات نیز آمده است. آنچه در مورد درددل با چاه نقل شده ظاهرا به زمان اقامت آن حضرت در عراق بوده که حضور بر سر مزار آن بزرگواران میسر نبوده است.

 

کدام آیه موجب تأثر پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سلم شد؟

 

همه آیات عذاب، پیامبر اعظم(ص) را متأثر می‌کرد، بخصوص آیه 23 سوره‌ی فجر که می‌فرماید: «؛ و‍َ جیءَ یَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ یَوْمَئِذٍ یَتَذَکَّرُ الإِنْسانُ وَ أَنّی لَهُ الذِّکری» .

 

در تفسیر شریف مجمع البیان ( ج10، تحقیق علامه شعرانی، ص 487 ) ذیل این آیه حدیثی به این مضمون آمده است:

 

هنگامی که این آیه نازل شد، حال پیامبر(ص) دگرگون شد تا آنجا که آثار آن در چهره‌اش نمایان گشت. اصحاب از مشاهده وضعیت پیامبر(ص) سخت نگران شدند و برخی از آنان نزد علی _علیه‌السلام_ رفته، عرض کردند امر مهمی رخ داده که این آثار را در پیامبر مشاهده کردیم؟ علی -علیه‌السلام- به سوی آن حضرت شتافت و آن حضرت را از پشت سر در بغل گرفت و میان دو کتفش را بوسید و عرض کرد: ای رسول خدا، پدر و مادرم فدایت باد امروز چه رخ داده است [ که اینگونه متأثر شده‌اید]؟

 

آن حضرت فرمود: فرشته وحی آمد واین آیه شریفه را بر من تلاوت کرد؛ از او پرسیدم جهنم چگونه آورده می‌شود؟ جبرئیل گفت: هفتاد هزار فرشته با هفتاد هزار ذمام او را می‌کشند و جهنم سرکشی می‌کند، به‌گونه‌ای که اگر رهایش کنند همه اهل محشر را می‌سوزاند.

من متوجه جهنم می‌شوم و جهنم می‌گوید: ای محمد، مرا با تو کاری نیست؛ زیرا خدا گوشت ترا بر من حرام کرده است. پس کسی در صحرای محشر نمی‌ماند مگر آنکه می‌گوید [ خداوندا نجات ده] خودم را، خودم را، و من می‌گویم امتم را، امتم را .

 

پاسخ از سایت آیت الله مصباح یزدی